Η ανισοσκελία είναι η διαφορά μήκους ανάμεσα στα δύο κάτω άκρα. Μερικές φορές γίνεται αντιληπτή επειδή το ένα πόδι φαίνεται κοντύτερο ή επειδή η λεκάνη δεν βρίσκεται στο ίδιο ύψος όταν στεκόμαστε. Άλλες φορές ένας άνθρωπος παρατηρεί ότι περπατά με ασυμμετρία ή φθείρει διαφορετικά τα παπούτσια του. Κανένα από αυτά τα σημάδια, όμως, δεν αρκεί από μόνο του για διάγνωση.

Μικρές διαφορές στο μήκος των ποδιών είναι συχνές και δεν προκαλούν απαραίτητα ενόχληση. Το ερώτημα είναι αν η διαφορά είναι πραγματική, πόσο μεγάλη είναι και αν επηρεάζει τη λειτουργία του συγκεκριμένου ανθρώπου. Η αξιολόγηση συνδυάζει το ιστορικό, την εξέταση και, όταν χρειάζεται, ακριβέστερες μετρήσεις.

Τι είναι η ανισοσκελία και πώς προκύπτει;

Όταν τα οστά του ενός κάτω άκρου έχουν διαφορετικό μήκος από τα αντίστοιχα οστά του άλλου, μιλάμε για ανατομική ή πραγματική διαφορά. Μπορεί να υπάρχει από την παιδική ηλικία ή να εμφανιστεί μετά από κάταγμα, επέμβαση ή πρόβλημα που επηρέασε την ανάπτυξη ενός οστού. Η αιτία δεν είναι ίδια σε όλους και έχει σημασία για την παρακολούθηση και την αντιμετώπιση.

Υπάρχει και η λειτουργική, ή φαινομενική, διαφορά: τα οστά μπορεί να έχουν παρόμοιο μήκος, αλλά η θέση της λεκάνης, η κίνηση του ισχίου ή του γόνατος και άλλοι παράγοντες κάνουν το ένα πόδι να φαίνεται κοντύτερο. Οι δύο καταστάσεις δεν αντιμετωπίζονται απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο. Γι’ αυτό η παρατήρηση ότι «το ένα πόδι είναι πιο κοντό» είναι η αρχή της διερεύνησης, όχι το συμπέρασμά της.

Πότε επηρεάζει η ανισοσκελία τη βάδιση;

Καθώς περπατάμε, το σώμα μπορεί να προσαρμόζεται σε μια διαφορά μήκους. Μερικοί άνθρωποι λυγίζουν ελαφρά το γόνατο του μακρύτερου ποδιού, ενώ άλλοι σηκώνουν περισσότερο τη φτέρνα του κοντύτερου ή αλλάζουν τη θέση της λεκάνης. Αν η προσαρμογή είναι μικρή, μπορεί να μη γίνεται καν αντιληπτή.

Όσο μεγαλύτερη είναι η διαφορά, τόσο πιθανότερο είναι να εμφανιστεί ορατή ασυμμετρία, δυσκολία στο περπάτημα ή κόπωση. Δεν υπάρχει, ωστόσο, ένας αριθμός που να σημαίνει το ίδιο για όλους. Η ηλικία, η ευκαμψία των αρθρώσεων, η μυϊκή δύναμη και οι καθημερινές δραστηριότητες επηρεάζουν το πώς ανταποκρίνεται κάθε σώμα. Δύο άνθρωποι με παρόμοια μέτρηση μπορεί να περπατούν και να αισθάνονται πολύ διαφορετικά.

Γιατί η εικόνα της βάδισης δεν αρκεί για διάγνωση;

Ένα κουτσό βάδισμα μπορεί να οφείλεται σε πόνο στο ισχίο, στο γόνατο ή στο πόδι, σε μυϊκή αδυναμία ή σε περιορισμό της κίνησης. Αντίστοιχα, κάποιος με πραγματική διαφορά μήκους μπορεί να έχει προσαρμοστεί τόσο καλά, ώστε η βάδισή του να φαίνεται σχεδόν συμμετρική. Η φθορά στη σόλα ενός παπουτσιού επίσης δεν δείχνει με ακρίβεια το μήκος του ποδιού.

Η παρατήρηση της βάδισης δίνει χρήσιμες ενδείξεις στον ορθοπαιδικό: πότε εμφανίζεται η ασυμμετρία, πώς πατά κάθε πόδι και αν το σώμα μεταφέρει διαφορετικά το βάρος του. Χρειάζεται όμως να συνδυαστεί με την εξέταση της λεκάνης και των αρθρώσεων, καθώς και με μετρήσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κινητική ανάλυση βάδισης μπορεί να δώσει συμπληρωματικές πληροφορίες για τον τρόπο που πατά και φορτίζει το πόδι. Δεν μετρά, όμως, το μήκος των οστών. Έτσι αποφεύγεται να αποδοθεί κάθε αλλαγή στο περπάτημα σε ανισοσκελία.

Πώς γίνεται η εξέταση από τον ορθοπαιδικό;

Ο γιατρός θα ρωτήσει πότε παρατηρήθηκε η διαφορά, αν υπήρξε τραυματισμός ή χειρουργείο και αν υπάρχουν πόνος, κόπωση ή περιορισμοί στις δραστηριότητες. Θα εξετάσει τον τρόπο που στέκεται και περπατά ο ασθενής, την ευθυγράμμιση της λεκάνης και το εύρος κίνησης στο ισχίο, στο γόνατο και στην ποδοκνημική.

Μια χρήσιμη κλινική δοκιμασία είναι να τοποθετούνται διαδοχικά λεπτά στηρίγματα κάτω από το πόδι που φαίνεται κοντύτερο, ενώ ο ασθενής στέκεται όρθιος. Ο γιατρός παρατηρεί πότε η λεκάνη έρχεται σε πιο ισορροπημένη θέση. Η δοκιμασία βοηθά να εκτιμηθεί η διαφορά, αλλά δεν αρκεί πάντα για να ξεχωρίσει με ακρίβεια μια ανατομική από μια λειτουργική αιτία.

Όταν χρειάζεται ακριβής μέτρηση ή σχεδιασμός θεραπείας, μπορεί να ζητηθούν ειδικές ακτινογραφίες των κάτω άκρων σε όρθια θέση. Η απεικόνιση επιτρέπει να μετρηθούν τα οστά και να αξιολογηθεί η ευθυγράμμιση. Δεν είναι απαραίτητη σε κάθε άνθρωπο που απλώς παρατηρεί μια μικρή ασυμμετρία.

Χρειάζεται κάθε διαφορά μήκους αντιμετώπιση;

Όχι. Αν η διαφορά είναι μικρή και δεν προκαλεί συμπτώματα ή λειτουργικό πρόβλημα, μπορεί να αρκεί η παρακολούθηση. Όταν η ανισοσκελία επηρεάζει αισθητά τη βάδιση, η αντιμετώπιση εξαρτάται από το μέγεθος και την αιτία της διαφοράς, την ηλικία και τους στόχους του ασθενούς.

Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται ανύψωση στο παπούτσι του κοντύτερου ποδιού. Αν υπάρχει λειτουργική αιτία, μπορεί να χρειάζεται αντιμετώπιση του προβλήματος στην άρθρωση ή στους μυς και εξατομικευμένη αποκατάσταση. Για μεγαλύτερες ανατομικές διαφορές, ιδιαίτερα σε παιδιά που ακόμη αναπτύσσονται, ο ειδικός μπορεί να συζητήσει και άλλες επιλογές. Η λύση δεν επιλέγεται μόνο από έναν αριθμό σε χιλιοστά.

Γι’ αυτό δεν είναι καλή ιδέα να τοποθετούμε μόνοι μας πάτο ή ανύψωση επειδή βλέπουμε μια ασυμμετρία στον καθρέφτη. Μια λανθασμένη διόρθωση μπορεί να μην αντιμετωπίζει την πραγματική αιτία της ενόχλησης.

Πότε είναι χρήσιμο να ζητήσουμε αξιολόγηση;

Αν η ασυμμετρία στο περπάτημα εμφανίστηκε πρόσφατα, γίνεται πιο έντονη ή συνοδεύεται από πόνο και περιορισμό στις καθημερινές δραστηριότητες, χρειάζεται ορθοπαιδική εκτίμηση. Σε ένα παιδί που μεγαλώνει, η παρακολούθηση βοηθά να φανεί αν η διαφορά παραμένει σταθερή ή αυξάνεται.

Η ανισοσκελία δεν σημαίνει αυτόματα πρόβλημα στη βάδιση. Μια σωστή εξέταση δείχνει αν υπάρχει πραγματική διαφορά μήκους, αν το σώμα απλώς δημιουργεί αυτή την εικόνα και αν χρειάζεται κάποια παρέμβαση. Έτσι η απόφαση βασίζεται στη λειτουργία του ανθρώπου και όχι μόνο σε αυτό που φαίνεται όταν κάνει μερικά βήματα.